Loh Kean Yew và Kunlavut Vitidsarn: Trận chung kết Asiad và hai lời hứa chưa đáo hạn

Có một khoảnh khắc mà bất kỳ ai từng đứng trên khán đài của một nhà thi đấu lớn đều nhận ra: khi hai tay vợt bước vào mà cả hai đều chưa từng chạm tay vào tấm huy chương vàng cá nhân của đại hội thể thao châu lục, bầu không khí không còn là bầu không khí của một trận đấu nữa. Nó là bầu không khí của một buổi lễ trưởng thành bị ép diễn ra sớm hơn dự định. Nhà thi đấu thành phố Ichinomiya, trong những ngày Asiad, đón Loh Kean Yew và Kunlavut Vitidsarn ở vị thế đó — hai người đàn ông trẻ, hai quốc gia đang chờ đợi, và một dòng lịch sử chưa được ký tên.

Tôi theo dõi cầu lông đủ lâu để biết rằng những trận chung kết kiểu này hiếm khi được định đoạt bằng cú đập cầu đẹp nhất. Chúng được định đoạt bằng thứ không xuất hiện trên bảng điểm.

Trong bài viết được đăng trước giờ bóng lăn — xin lỗi, giờ cầu bay — chỉ có một con số kỹ thuật duy nhất được nhắc tới: Loh Kean Yew đang đứng thứ 13 thế giới. Đó là một tín hiệu xếp hạng, không phải tín hiệu chiến thuật. Và chính sự trống vắng của dữ liệu kỹ thuật trong bản tin tiền trận ấy lại nói lên nhiều điều về cách truyền thông thể thao đang vận hành: chúng ta hứng thú với câu chuyện trước khi chúng ta hiểu trận đấu.

Điều đáng chú ý không nằm ở việc ai mạnh hơn ai, mà ở chỗ cả hai tay vợt đều đang bước vào trạng thái tâm lý hiếm gặp: lần đầu tiên trong sự nghiệp, một tấm huy chương vàng cá nhân ở đại hội thể thao châu lục nằm trong tầm tay, và không có ai trong số họ có kinh nghiệm xử lý chính xác cảm giác đó.

Đó là một bài toán kỹ thuật đội lốt bài toán cảm xúc. Khi một tay vợt biết rằng thắng trận này là thắng tất cả, hội chứng co cứng thường xuất hiện ở đúng hai chỗ: đường lên lưới thiếu dứt khoát và quyết định đánh cầu trong loạt cầu dài bị đẩy về phía an toàn. Trong môn cầu lông, sự an toàn là một cạm bẫy. Đánh cầu an toàn trước một đối thủ có khả năng kiểm soát nhịp độ có nghĩa là trao quyền điều khiển trận đấu.

Cả Loh Kean Yew và Kunlavut Vitidsarn đều là những người chơi có nền tảng thể lực đủ để theo đuổi loạt cầu dài. Nhưng cầu lông đỉnh cao không thưởng cho người khỏe nhất. Nó thưởng cho người biết chọn thời điểm để không phải khỏe. Trong một trận chung kết mà cả hai đều mang theo gánh nặng lịch sử quốc gia, thời điểm đó thường bị bỏ lỡ đúng một nhịp.

Tôi đã từng viết về một trận đấu mà tay vợt yếu hơn về chỉ số lại thắng vì đối thủ của anh ta không dám thay đổi nhịp độ trong hiệp ba. Người thắng không phải người có cú đập mạnh hơn. Người thắng là người dám bỏ một điểm để thay đổi toàn bộ tiết tấu.

Với Loh Kean Yew, thứ đang bị đặt lên bàn cân không chỉ là một danh hiệu. Đó là câu hỏi về vị trí của anh trong thế hệ của mình. Một tay vợt đứng thứ 13 thế giới là một tay vợt tốt, nhưng trong lịch sử cầu lông, thứ hạng và danh hiệu không phải lúc nào cũng song hành. Có những người ở top 5 cả sự nghiệp mà không có một tấm HCV cá nhân nào ở đấu trường lớn. Có những người ở ngoài top 10 nhưng đúng một tuần trong đời, họ chơi thứ cầu lông không ai cản nổi.

Đó là lý do vì sao trận chung kết này mang tính bước ngoặt với cả hai. Không phải vì nó quyết định ai là người giỏi nhất châu Á. Mà vì nó quyết định ai sẽ được phép tin vào câu chuyện của chính mình.

Trong các bản tin tiền trận, người ta thường hỏi: ai có lợi thế? Câu hỏi đó nghe có vẻ chiến thuật nhưng thực chất là câu hỏi lười. Lợi thế không tồn tại trước khi trận đấu bắt đầu. Lợi thế được tạo ra trong hiệp hai, khi một người nhận ra rằng người kia đã mất đi sự tự tin vào cú đánh ruột của mình.

Cú đánh ruột. Đó là khái niệm mà tôi học được từ một huấn luyện viên kỳ cựu trong một lần tác nghiệp ở giải quốc nội. Mỗi tay vợt có một cú đánh mà họ tin tưởng nhất — không nhất thiết là cú đánh đẹp nhất, không nhất thiết là cú đánh mạnh nhất, mà là cú đánh mà khi mọi thứ sụp đổ, họ quay về đó. Trong một trận chung kết có gánh nặng tâm lý cực lớn, cú đánh ruột thường là thứ đầu tiên bị nghi ngờ và cũng là thứ cuối cùng cứu được họ.

Người thắng trận này sẽ là người không nghi ngờ cú đánh ruột của mình lâu hơn đối thủ một hiệp.

Anh Vũ, một biên tập viên thể thao lớn tuổi mà tôi từng làm việc cùng, có lần nói với tôi một câu mà tôi mang theo đến tận bây giờ: "Đừng hỏi ai thắng. Hỏi ai sẽ là người đầu tiên thay đổi khi bị dẫn điểm." Ông nói điều đó trong một trận bóng đá, nhưng nó đúng với mọi môn thể thao đối kháng. Trong cầu lông, thay đổi khi bị dẫn điểm có nghĩa là thay đổi nhịp độ giao cầu, thay đổi độ cao của cú trả cầu, thay đổi cách tiếp cận lưới. Những thay đổi đó không cần kỹ thuật mới. Chúng cần sự can đảm từ bỏ thứ đang thất bại.

Và đây là điểm tôi muốn đặt cược, dù biết rằng đặt cược vào một trận chung kết chưa diễn ra là điều không ai nên làm: trận đấu này sẽ không được quyết định bởi ai chơi hay hơn, mà bởi ai chấp nhận từ bỏ hình ảnh mà họ đã xây dựng về bản thân nhanh hơn.

Cả Loh Kean Yew và Kunlavut Vitidsarn đều có một hình ảnh công chúng được xây dựng cẩn thận. Một tay vợt trẻ đầy tham vọng với lối chơi tấn công. Một tay vợt điềm tĩnh với khả năng đọc trận đấu. Nhưng hình ảnh công chúng không thắng được điểm nào. Chỉ có quyết định trong tích tắc thắng điểm.

Khi một tay vợt bước vào nhà thi đấu Ichinomiya với tư cách người được kỳ vọng nhiều hơn, anh ta đối mặt với một nghịch lý: kỳ vọng là thứ giúp anh ta có niềm tin, nhưng cũng là thứ khiến anh ta sợ thất bại hơn bình thường. Trong cầu lông đỉnh cao, nỗi sợ thất bại hiện ra qua một dấu hiệu rất nhỏ: cú trả cầu không đưa ra sau một nhịp, mà đưa ra sau hai nhịp.

Hai nhịp đó là khoảng cách giữa một người tin và một người hoài nghi.

Có một điều mà các nhà phân tích thường bỏ qua khi nói về những trận chung kết lịch sử: áp lực của người chưa từng thắng khác với áp lực của người đã từng thua. Loh Kean Yew đã có những trận thua ở các đấu trường lớn, và mỗi trận thua để lại một vết sẹo cụ thể. Những vết sẹo đó không làm anh yếu đi. Chúng làm anh mất đi sự ngây thơ — thứ ngây thơ khiến một tay vợt dám đánh cú đập vào đường biên ở điểm 18-18.

Kunlavut Vitidsarn cũng vậy. Những trận thua của anh ở các trận chung kết lớn là một quyển sách mà anh đã đọc lại nhiều lần. Và điều thú vị là: người đọc lại nhiều lần thường là người hiểu rõ nhất chương nào mình sợ.

Trong một trận chung kết có hai tay vợt đều chưa từng thắng danh hiệu lớn nhất đó, chiến thuật thắng thường không phải là chiến thuật hay nhất. Nó là chiến thuật mà người chơi có thể tin tưởng được ở điểm 19-19. Và niềm tin đó không đến từ bảng phân tích, nó đến từ việc họ đã tập cú đánh đó bao nhiêu lần khi không có ai nhìn.

Tôi có một thói quen kỳ lạ khi theo dõi các giải đấu: tôi đếm số lần một tay vợt nhìn lên khán đài sau khi mất điểm. Không phải nhìn huấn luyện viên — nhìn khán đài. Những người nhìn lên quá nhiều thường là những người đang tìm ai đó để xin lỗi. Những người không nhìn lên thường là những người đang tìm chính mình.

Trận chung kết Asiad ở Ichinomiya là một trận đấu mà cả hai bên đều có lý do để nhìn lên khán đài. Gia đình, quốc gia, huấn luyện viên, những người đã đặt cược vào họ. Nhưng tay vợt thắng sẽ là người nhìn lên ít nhất.

Đây không phải là một nhận định tâm lý học sáo rỗng. Nó là một quan sát kỹ thuật: mỗi lần nhìn lên khán đài là một lần mắt rời khỏi cầu. Trong môn thể thao mà cầu bay nhanh hơn một cái chớp mắt, rời mắt một phần giây là mất điểm.

Và điều đó dẫn tôi đến một góc nhìn phản trực giác về trận chung kết này: hai người vào chung kết không phải vì họ đã chơi tốt nhất giải, mà vì họ đã tránh được những trận đấu mà họ phải tự quyết định quá nhiều.

Một giải đấu lớn thường được định hình bởi cách bốc thăm. Có những tay vợt đi vào chung kết mà không cần đánh thứ cầu lông cao nhất của mình ở bất kỳ vòng nào. Có những tay vợt phải đánh thứ cầu lông cao nhất của mình ngay từ vòng 2 và đến chung kết thì không còn gì trong bình xăng. Đó là sự thật mà truyền thông hiếm khi nói ra vì nó làm mất đi vẻ đẹp của câu chuyện "anh hùng vượt khó".

Nhưng tôi tin vào sự thật hơn là vẻ đẹp. Và sự thật là: đường đi đến trận chung kết, chứ không phải trận chung kết, thường quyết định ai có thể thắng.

Trong trường hợp của Loh Kean Yew và Kunlavut Vitidsarn, cả hai đều đã trải qua những vòng đấu có thể làm hao mòn một tay vợt. Cả hai đều chưa từng đứng ở vị trí này ở một Asiad. Điều đó có nghĩa là trạng thái tâm lý của họ trong hiệp ba sẽ là trạng thái chưa được kiểm chứng — thứ trạng thái mà không bảng dữ liệu nào dự đoán được.

Nếu tôi phải chọn một khoảnh khắc để chinh phục nó, tôi sẽ chỉ vào một điểm: điểm 15-15 trong hiệp ba.

Ở điểm 15-15, không có gì để mất và không có gì để được. Đó là điểm mà các tay vợt thường chơi thứ cầu lông họ ít tự tin nhất. Đó là nơi sự khác biệt giữa người thắng và người thua không nằm ở kỹ thuật mà ở việc ai đã tập ít hơn những cú đánh họ không thích.

Và đó là thứ mà bảng xếp hạng số 13 thế giới không đo được.

Một trận chung kết như thế này sẽ được nhớ đến không phải vì ai giơ cao tấm huy chương vàng, mà vì khoảnh khắc ai đó đã đứng ở giữa sân, hít một hơi, và chọn cú đánh mà họ sợ.

Tôi đã từng viết rằng tôi học cách viết về sự trống trải trước khi viết về chiến thắng. Bài học đó được học từ những giải đấu không có khán giả, khi tôi phải tìm ra lý do tại sao một trận đấu vẫn có ý nghĩa khi không ai vỗ tay. Câu trả lời tôi tìm được là: ý nghĩa nằm ở chỗ hai người cùng bước vào một không gian và cùng đồng ý rằng một quả cầu nhỏ có thể chứa đựng tất cả.

Nhà thi đấu Ichinomiya trong ngày chung kết của Asiad sẽ chứa đựng nhiều hơn một quả cầu. Nó sẽ chứa đựng hai lời hứa: lời hứa với quốc gia và lời hứa với chính mình. Một trong hai sẽ đáo hạn. Một trong hai sẽ bị gác lại.

Và câu hỏi mà tôi muốn độc giả mang theo sau khi đọc bài này không phải là ai sẽ thắng, mà là: nếu đặt bạn vào vị trí của người thua trong trận chung kết đó, bạn có tin rằng mình đã đánh thứ cầu lông đủ thật không?

Bởi vì trong thể thao, thứ tồn tại sau khi huy chương hết bóng — và nó luôn hết bóng — là những gì bạn đã thấy về chính mình trong một khoảnh khắc mà không ai khác thấy được.

Đỗ Tuyết, từ Ichinomiya.