Bóng đá nữ Việt Nam sau World Cup 2026: 16,5 tỷ đồng về tay cầu thủ, bảng lương giải trong nước vẫn đứng yên

Năm 2026, trên khán đài sân Hàng Đẫy, tôi đếm được 120 người trong trận khai mạc giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia. Sau tiếng còi mãn cuộc, một cầu thủ mặc áo số 7 mua hai hộp sữa tăng cân bằng tiền túi, vì khoản đó không nằm trong bất kỳ dòng chi nào của câu lạc bộ. Thu nhập của cô khi ấy là 4,8 triệu đồng một tháng. Một cầu thủ nam cùng thành phố nhận 52 triệu. Sáu năm sau, tại Auckland, 23 cầu thủ của đội tuyển nữ Việt Nam nhận tối thiểu 30.000 USD mỗi người từ FIFA, chỉ cho việc có mặt ở vòng bảng World Cup nữ 2026. Họ không biết mình đang bị lãng quên, cho đến khi bảng lương được công khai.

Câu chuyện thật của bóng đá nữ Việt Nam không nằm ở chất lượng đội tuyển, mà ở một hệ thống tài chính chưa từng được thiết kế cho phụ nữ chơi bóng.

Một giải đấu không có dòng doanh thu

Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia vận hành với sáu đến bảy đội: Hà Nội I, TP.HCM I, Than Khoáng sản Việt Nam, Phong Phú Hà Nam, Thái Nguyên T&T. Cấu trúc tài chính của họ gần như đồng nhất: một doanh nghiệp mẹ đứng sau, cộng ngân sách địa phương và một phần hỗ trợ từ Liên đoàn Bóng đá Việt Nam.

Ba dòng doanh thu mà bóng đá nam sống bằng thì ở bóng đá nữ gần như bằng không. Bản quyền truyền hình không có người mua. Tài trợ áo đấu không có nhãn hàng trả giá. Khán giả trả tiền gần như không tồn tại. Không có doanh thu thì không có thị trường chuyển nhượng, và cầu thủ nữ không phải là tài sản có thể mua bán. Không ai có động cơ đầu tư vào họ như một khoản đầu tư dài hạn. Họ là chi phí. Và chi phí thì luôn bị cắt trước tiên.

Người ta gọi đó là mảng lề, tôi gọi đó là nơi cất giấu những câu chuyện thật.

Dòng tiền 2026 và cái ống duy nhất

FIFA công bố tổng tiền thưởng cho World Cup nữ 2026 là 110 triệu USD, so với 30 triệu USD của kỳ 2026. Điểm thay đổi về bản chất không nằm ở tổng số, mà ở cơ chế. Lần đầu tiên, FIFA buộc các liên đoàn thành viên chuyển một phần tiền tới trực tiếp cầu thủ theo cấu trúc cố định, thay vì để liên đoàn tự phân phối.

Với đội tuyển Việt Nam, điều đó có nghĩa 23 cầu thủ dừng chân ở vòng bảng nhận mỗi người tối thiểu 30.000 USD. Tổng cộng khoảng 690.000 USD, tương đương gần 16,5 tỷ đồng theo tỷ giá thời điểm đó, tức khoảng 720 triệu đồng một suất. Với một cầu thủ có thu nhập 5 triệu đồng một tháng, đó là khoảng mười hai năm lương.

Việt Nam dự World Cup nữ 2026 mà không thắng trận nào: thua Mỹ 0-3, thua Bồ Đào Nha 0-2, thua Hà Lan 0-7. Nhìn từ góc độ kết quả thi đấu, đó là một kỳ giải ngắn. Nhìn từ góc độ tài chính, đó là khoản thu lớn nhất mà bóng đá nữ Việt Nam từng tạo ra trong một lần.

Nhưng dòng tiền ấy chỉ đi qua một ống duy nhất. Nó chảy từ FIFA tới cầu thủ, thông qua đội tuyển quốc gia. Nó không chảy qua câu lạc bộ, không chảy qua giải Vô địch Quốc gia. Không một phần nào của khoản tiền đó giúp Than Khoáng sản Việt Nam trả lương cao hơn, giúp Phong Phú Hà Nam có xe bus tốt hơn, hay giúp Hà Nội I bán được nhiều vé hơn.

Bảng lương của giải trong nước gần như không nhúc nhích. Thu nhập phổ biến của cầu thủ nữ ở các đội top đầu vẫn nằm trong khoảng 5 đến 8 triệu đồng một tháng, và ở một số đội thấp hơn. Một cầu thủ nam đá chính ở V.League 1 hưởng mức phổ biến từ 40 đến 60 triệu đồng một tháng, còn nhóm tuyển thủ quốc gia nam có thể cao hơn nhiều lần.

Khoảng cách lương không phải gốc rễ của vấn đề. Gốc rễ là khoảng cách đó không có cơ chế tự thu hẹp. Không cầu thủ nữ nào được bán với giá triệu đô, nên không có đồng nào chảy ngược về nơi đào tạo. Không có bản quyền, nên không ai phải cạnh tranh để sở hữu cầu thủ giỏi. Không có cạnh tranh, nên lương không có lý do để tăng.

Trong hai tuần sau World Cup, tôi gọi cho mười lăm vận động viên nữ ở nhiều môn khác nhau và hỏi cùng một câu: khoản tiền lớn nhất trong đời họ đã tiêu vào việc gì. Câu trả lời phổ biến nhất là trả nợ và sửa nhà, câu trả lời thứ hai là để dành cho con. Không ai nói rằng họ dùng nó để đầu tư cho sự nghiệp thi đấu, vì đầu tư cho sự nghiệp thi đấu của một vận động viên nữ ở Việt Nam là một khái niệm gần như không tồn tại.

Tiền cho cầu thủ, không tiền cho giải đấu

Việc FIFA phải viết quy định chuyển tiền trực tiếp tới cầu thủ là một lời thú nhận. Tổ chức này không tin rằng tiền sẽ tới đúng người nếu để các liên đoàn tự chia. Cơ chế ấy bảo vệ cầu thủ, và đồng thời khoét sâu thêm khoảng trống giữa cầu thủ với câu lạc bộ.

Một cầu thủ nhận 720 triệu đồng từ World Cup, rồi trở về câu lạc bộ với mức lương 5 triệu đồng một tháng, sẽ không ở lại lâu. Cô ấy sẽ nghỉ, hoặc chuyển sang công việc khác, hoặc đá cầm chừng cho tới khi hết hợp đồng. Khoản tiền từng cứu một gia đình lại vô tình làm mỏng đi lực lượng của giải trong nước. Không có gì bất công trong chuyện đó. Chỉ có sự lệch pha giữa một nguồn thu quốc tế và một hệ thống thu nhập trong nước đứng yên.

Có một cái bẫy tôi đã nhìn thấy nhiều lần trong nghề. Câu chuyện về nữ cầu thủ bán huy chương, bán xe đạp, mua sữa tăng cân bằng tiền túi là những câu chuyện bán được lượt đọc. Nhưng lượt đọc không trả tiền cho một giải đấu. Càng kể nhiều về sự thiếu thốn, người ta càng quen với việc nữ cầu thủ phải chịu thiếu thốn, và càng ít ai đòi hỏi rằng một trận bóng đá nữ phải là một sản phẩm có thể bán vé, bán sóng, bán áo.

Khi phòng tập trống, tiếng nói của họ lại vang xa hơn bao giờ hết. Nhưng tiếng vang không thay thế được dòng tiền đều đặn.

Ba thứ cần thay đổi

Khoản hỗ trợ 100 triệu đồng mà Sở Văn hóa và Thể thao Đà Nẵng công bố sau loạt bài về các vận động viên nữ trong đại dịch, hay 1.400 độc giả góp tiền trực tiếp qua nền tảng của tòa soạn, đều là những phản ứng đúng và cần thiết. Chúng cho thấy thiện chí xã hội ở Việt Nam với thể thao nữ không hề thiếu. Cái thiếu là một cấu trúc để thiện chí đó chảy vào đúng chỗ.

Bóng đá nữ Việt Nam cần ba thứ, theo thứ tự ưu tiên. Hợp đồng lao động chuyên nghiệp có thời hạn và có điều khoản ràng buộc, để một cầu thủ không thể bị đối xử tùy tiện. Một gói bản quyền truyền hình dù nhỏ, bán cho một nền tảng số, vì chỉ cần có người trả tiền cho quyền phát sóng thì trận đấu mới trở thành tài sản. Và một cơ chế đào tạo có đền bù, để câu lạc bộ đào tạo được hưởng phần trăm khi cầu thủ của mình ra nước ngoài hoặc chuyển đội.

Không có ba thứ đó, mỗi suất World Cup bốn năm một lần sẽ vẫn là khoản thu nhập lớn nhất trong cả sự nghiệp của một cầu thủ nữ Việt Nam. Một sự nghiệp không thể xây trên bốn năm một lần.

Huỳnh Như từng ra nước ngoài thi đấu chuyên nghiệp, trở về nước và giành Quả bóng vàng. Cô là trường hợp đầu tiên, và tới nay vẫn gần như là trường hợp duy nhất. Một hệ thống khỏe mạnh không sản sinh ra một ngoại lệ. Nó sản sinh ra một dòng chảy.

Tôi viết về những người không có chỗ trong bảng xếp hạng, nhưng có tên trong lịch sử. Điều tôi muốn biết là: nếu giải bóng đá nữ Việt Nam mùa tới được phát trực tiếp với giá năm nghìn đồng một lượt xem, liệu có bao nhiêu người trong số những người từng chia sẻ bài viết về nữ cầu thủ bán huy chương sẽ thực sự bỏ tiền ra mua một lượt?

Chính sách không đổi từ bàn giấy, nó đổi từ những tiếng nói không chịu im lặng.