Valdano nói 'quá mệt mỏi' với tranh cãi trọng tài sau trận Real Madrid 4-1 Sevilla

Tiếng hô vang bắt đầu từ phút đầu tiên, trước cả khi nhịp bóng đầu tiên ổn định. Không phải bài ca chào đội hình, cũng không phải tiếng vỗ tay rào rào quen thuộc của một chiều La Liga. Đó là những cái tên được xướng lên, đều đặn, như một điệp khúc không cần nhạc đệm: Javier Tebas, chủ tịch La Liga. Và Negreira, cái tên đã ám ảnh bóng đá Tây Ban Nha suốt nhiều năm. Tiếng hô ấy không tắt. Nó đi cùng trận đấu qua từng pha bóng, từng quả phạt góc, từng lần bóng ra biên.

Trên mặt cỏ, Real Madrid thắng Sevilla 4-1. Bốn bàn thắng, những pha phối hợp khiến khán đài phải đứng dậy. Vậy mà khi tiếng còi mãn cuộc vang lên, thứ được nhắc đến nhiều nhất lại là một pha vào bóng của Arda Güler — pha bóng mà trọng tài không rút thẻ đỏ, và được truyền hình Tây Ban Nha tua đi tua lại hàng chục lần trong đêm.

Rồi Jorge Valdano lên sóng Movistar Plus+. Ông nói một câu khiến phòng thu lặng đi vài giây: "Tôi đã quá mệt mỏi với tất cả những chuyện này, mệt mỏi cùng cực." Một nhà vô địch World Cup, cựu huấn luyện viên, cựu giám đốc thể thao của Real Madrid, người đã sống trong nghề bình luận hơn hai mươi năm, nói rằng ông chán.

Tôi đã ngồi trên khán đài đủ nhiều để nhận ra một quy luật: sau mỗi trận thua đậm, người ta hiếm khi nói về hàng phòng ngự. Họ nói về trọng tài. Trận đấu này là một mẫu vật gần như hoàn hảo của quy luật ấy.

Về bảng xếp hạng, kết quả không có gì bất ngờ. Real Madrid thuộc nhóm đua vô địch. Sevilla đã rời xa nhóm dự cúp châu Âu từ lâu và đang vật lộn ở nửa dưới. Khoảng cách về ngân sách, về chiều sâu đội hình, về khả năng xoay tua giữa hai trận trong bốn ngày — tất cả nghiêng về phía đội chủ nhà. Bốn bàn thua là hệ quả của cấu trúc ấy, không phải của một tiếng còi.

Nhưng sau trận, huấn luyện viên Sevilla, García Pimienta, lại chọn mở đầu bằng pha bóng của Güler. Ông nói rằng đáng lẽ đối phương phải chơi thiếu người, rằng trận đấu đã có thể rẽ sang hướng khác. Phát ngôn ấy hợp lý về mặt chiến thuật, hợp lý đến mức dễ chịu. Nó không nhắc đến bốn bàn thua. Nó không nhắc đến việc hàng thủ của ông bị xé toang bằng những đường chuyền thẳng vào khoảng trống giữa hai trung vệ. Nó cũng không nhắc đến việc, ở hiệp hai, đội bóng của ông gần như không giành lại được bóng ở phần sân đối phương.

Trên khán đài, tiếng hô vẫn tiếp tục. Valdano nghe thấy. Ông nói rằng bóng đá Tây Ban Nha đang tự đầu độc mình bằng một cuộc tranh cãi lặp đi lặp lại, rằng người ta quên mất đêm ấy có bốn bàn thắng và có những cầu thủ chơi hay.

Trung tâm của câu chuyện nằm ở chỗ này: áp lực đã bị đảo chiều.

Trong một chu kỳ bình thường, thất bại tạo áp lực lên huấn luyện viên. Ở đây, một thất bại bốn bàn đã được chuyển hóa thành áp lực lên cơ quan trọng tài. Người ta tiếp nhận nó như một lẽ đương nhiên, bởi khán giả đã được mồi sẵn từ phút đầu tiên bằng chính tiếng hô trên khán đài.

Cơ chế ấy cần ba điều kiện. Một là một quyết định gây tranh cãi có thật — pha bóng của Güler đủ để tranh luận. Hai là một bầu không khí sân vận động đã nạp sẵn sự nghi ngờ. Ba là một huấn luyện viên đang chịu áp lực, người chỉ cần chọn đúng chủ đề để phát ngôn. Hội đủ ba điều kiện, một trận thua bốn bàn biến thành một phiên tòa.

Và đây là chỗ tôi muốn nói bằng giọng lạnh nhất: hàng phòng ngự Sevilla mới là bị cáo thật sự. Bốn bàn thua không đến từ một tiếng còi. Chúng đến từ những khoảng trống, từ những pha bắt người chậm nửa nhịp, từ việc tuyến giữa để lộ cả một hành lang cho đối phương chạy vào. Những thứ ấy không thể đổ cho trọng tài, và chúng không xuất hiện trong buổi họp báo. Một câu chuyện cần một "tội đồ" để có hình dạng; khi hàng thủ không thể nhận vai ấy, trọng tài nhận thay.

Có một tầng sâu hơn, liên quan đến chính người đã nói câu "quá mệt mỏi". Valdano là huyền thoại của Real Madrid, là bình luận viên của Movistar Plus+, và từng là giám đốc thể thao của chính câu lạc bộ này. Sự mệt mỏi của ông không phải một nhận xét trung lập. Nó là lời của một cựu lãnh đạo câu lạc bộ, nói về những ồn ào vây quanh chiến thắng gây tranh cãi của câu lạc bộ cũ.

Và đây là chi tiết đáng nói nhất: Valdano không nói Güler có xứng đáng bị thẻ đỏ hay không. Ông chỉ trích khối lượng của cuộc tranh cãi, chứ không phán xử nội dung của nó. Về giao tiếp, đó là lựa chọn khôn ngoan: ông chê được câu chuyện mà không phải chọn phe, không làm mất lòng khán giả của đài, cũng không quay lưng với câu lạc bộ cũ. Về thể chế, đó là một sự im lặng đáng chú ý. Một người có đủ uy tín để nói rõ đúng sai lại chọn không nói.

Song song đó, vụ Negreira đã vượt khỏi ranh giới của một hồ sơ pháp lý từ lâu. Nó trở thành một nghi lễ. Khi một vụ án được hô vang từ phút đầu tiên, nó không còn là câu hỏi cần câu trả lời, mà là vũ khí rút ra được bất cứ lúc nào, cho bất kỳ quyết định nào. Và một khi tranh cãi pháp lý đã thành nghi lễ, không bản án nào — kết tội, tha bổng, hay khép hồ sơ — xóa nó đi được.

Điều này dẫn tới một tầng khác: uy tín của giải đấu là một tài sản vô hình, và tài sản ấy đang bị khấu hao. La Liga bán bản quyền truyền hình dựa trên giả định rằng kết quả trên sân là đáng tin. Mỗi mùa trôi qua với một cuộc tranh cãi trọng tài lặp lại, giả định ấy mòn đi một chút. Không bảng cân đối nào ghi khoản lỗ này. Nó nằm ở chỗ khác: ở việc nhà tài trợ do dự, ở việc người xem trung lập chuyển kênh.

Sau bàn thắng thứ tư, khán đài im đi vài giây. Tôi để ý khoảng lặng ấy, vì nó là thứ duy nhất trong đêm không bị ai hô vang. Rồi tiếng hô nổi lên lại, đúng nhịp, như thể chưa từng bị ngắt. Trận đấu vắng khán giả không vắng âm thanh; có tiếng bước chân, tiếng huấn luyện viên hét, và tiếng trái tim sợ hãi. Ở đây khán giả có mặt đầy đủ, nhưng thứ âm thanh lớn nhất lại chẳng liên quan gì đến bóng đá.

Ở giữa tất cả những thứ ấy là một cầu thủ trẻ. Güler, mới đôi mươi, đang trên đà đi lên, bỗng trở thành tâm điểm của một cuộc tranh luận về tính chính danh của cả một hệ thống. Với một cầu thủ trẻ, rủi ro lớn nhất không đến từ cơ bắp. Nó đến từ việc bị đặt dưới kính hiển vi quá sớm, quá lâu, vì một lý do không liên quan đến bóng đá của anh ta.

Có một chi tiết nhỏ tôi luôn để ý: tiếng hô trên khán đài không nhắm vào trọng tài. Nó nhắm vào chủ tịch giải đấu. Đó là dấu hiệu thể chế, chứ không phải dấu hiệu thể thao. Khi khán giả hô tên một quan chức suốt chín mươi phút, vấn đề không còn là một quả phạt. Vấn đề là ai đang có quyền trả lời.

Ký ức tập thể sẽ ghi lại trận này theo một trong hai cách, và cả hai đều sai.

Cách thứ nhất: "Real Madrid thắng Sevilla 4-1." Sạch sẽ, gọn gàng, và xóa sạch mọi thứ đã diễn ra trên khán đài. Cách thứ hai: "Trận đấu của những tiếng hô và một chiếc thẻ đỏ bị bỏ qua." Cũng sạch sẽ, và xóa sạch bốn bàn thắng.

Điểm mù nằm ở giữa. Sevilla phản ứng với trọng tài là một nước đi hợp lý trong ngắn hạn, nhưng nó đặt ra một chuẩn mực mà chính họ sẽ phải sống chung: nếu thành tích được đánh giá bằng may mắn trọng tài, thì may mắn trọng tài sẽ là thước đo dành cho họ. Một huấn luyện viên tự đặt mình vào thế ấy thường là người không còn nhiều phương án chiến thuật để trình bày.

Và có một điều khó chịu hơn. Với những câu lạc bộ đã hết tiền mua ngôi sao, tiếng nói về công bằng trọng tài là đòn bẩy cạnh tranh duy nhất mà bảng cân đối kế toán không chặn được. Tiếng hô trên khán đài không chỉ là cảm xúc. Nó là chính trị của kẻ yếu thế, và nó sẽ còn vang lên ở nhiều sân khác. Vai của người kể chuyện là ghi lại cả hai phía của khoảng lặng, kể cả phía không ai muốn nghe.

Người ta nhớ bàn thắng, nhưng tôi viết về người đã dâng bàn thắng ấy cho đời bằng một cú chạm lầm lỡ. Trong trận này, người ấy là một hậu vệ Sevilla không được nhắc tên, người đã để lộ khoảng trống ở bàn thua thứ hai. Và người ấy cũng là Valdano, người chọn im lặng trước đúng câu hỏi mà cả nước đang hỏi. Kẻ được lợi từ tiếng ồn luôn là kẻ không phải nói về hàng phòng ngự của mình.